Yatırım Kuruluşları- Kaldıraçlı işlemler

Kaldıraçlı İşlemlere İlişkin Özel Hükümler

1. Kaldıraçlı İşlemler ve Teminatlar

Kaldıraçlı İşlemler: Kaldıraçlı işlemler, düşük teminatlarla daha büyük pozisyonlar almayı sağlayan, yüksek getiri ve risk içeren finansal işlemlerdir. Bu işlemler döviz, kıymetli madenler ve belirlenen diğer varlıklar üzerine yapılabilir. Kaldıraç oranı, birim teminat ile kaç birim pozisyon alınabileceğini gösterir ve pozisyonun ilk açıldığı sırada 10:1 oranını geçmeyecek şekilde belirlenmiştir. Daha düşük kaldıraç oranları belirlemek mümkündür ve Kurul gerekli gördüğünde bu oranı değiştirebilir, ayrıca varlık bazında kaldıraç oranı belirleyebilir.

Başlangıç Teminatı: Kaldıraçlı işlem gerçekleştirebilmek için başlangıç teminatı olarak 50.000 TL veya muadili döviz tutarının hesaba yatırılması gerekmektedir. Hesaptan nakit çekilmesi veya başka bir kuruma aktarılması durumunda teminat tutarı 50.000 TL altına düşerse yeni pozisyon açılamaz. Ancak, zarar edilmesi halinde teminatın 50.000 TL altına düşmesi işlemlere devam etmeyi engellemez. Teminat tutarı belirlenirken gerçekleşmiş kar/zarar dikkate alınmalıdır.

Kabul Edilen Teminatlar: Teminat olarak Türk Lirası ve TCMB tarafından günlük ilan edilen dövizler kabul edilir. Teminatlar, Takasbank nezdinde müşteri adına saklanmakta ve teminat takibi aracı kurumlar tarafından yapılmaktadır.

Müşteri Bilgilendirmesi: Müşterilere uygulanacak azami oran sözleşmede belirtilmeli ve daha sonraki değişiklikler için müşteri yazılı onayı gereklidir. Bu onay, elektronik ortamda alınabilir. Sözleşmede oran hesaplama, teminat takibi, otomatik kapatma ve nakdin başka para birimine çevrilmesi gibi kurallar yer almak zorundadır.

2. Teminatların İzlenmesi ve Raporlanması

Teminat Takibi: Aracı kurumlarca müşterilerden alınan teminatların müşteri bazında takibi ve Takasbank nezdinde tutulması zorunludur. Müşterilerden teminat olarak alınan tutar, en geç ertesi iş günü içerisinde, Takasbank tarafından belirlenen işlem saatine uygun olarak raporlanmalı ve yatırılmalıdır.

Hesap Açılması: Merkezi takas kuruluşu nezdinde müşteri bazında hesap açılır. Hesap açılabilmesi için önce sicil tanımlama işleminin gerçekleşmesi gerekmektedir. Yetkili aracı kurum, merkezi takas kuruluşu nezdinde çoklu hesap açar ve müşteri bazındaki hesaplarla ilişkilendirir. Müşteriye ait teminat yatırılması ve çekilmesi işlemleri sadece portföy aracılığına yetkili kuruluş tarafından yerine getirilir. Teminat takibi hem işlem aracılığına yetkin kuruluş hem de portföy aracılığına yetkin kuruluşlar tarafından yapılır. Teminat takibine ilişkin bildirimler işlem aracılığına yetkili kurum tarafından yapılır. Portföy aracılığına yetkili aracı kurumlar, günlük olarak bir önceki güne ait işlem detaylarını merkezi takas kuruluşuna bildirirler. Bildirimlerin doğruluğundan yetkili aracı kurum sorumludur.

Kar/Zarar Takibi: Müşteri kar/zararına ilişkin kurulca belirlenen işlem detaylarını yetkili aracı kurum yerine getirir. Brüt varlık, yatırılıp çekilen teminatlar ve kapanan pozisyonların kar/zarar tutarıdır. Net varlık, yatırılıp çekilen teminatlar ve açık/kapalı pozisyonların kar/zarar tutarıdır. Bu tutarların müşteriler tarafından takibi, aracı kurumlarca Takasbank nezdinde günlük olarak güncellenmelidir. Müşterilerden alınan teminat tutarları raporlama anı itibariyle net varlıklarına tekabül eden kısmı Takasbank müşteriler adına açılan alt hesaplara, müşterilerin brüt varlık tutarlarının net varlık tutarlarını aşan kısmı ise Takasbank'ta aracı kurumlar adına açılan kaldıraçlı işlemler teminat yedekleri hesabına en geç ertesi iş günü içinde yatırılır. Bu hesaplarda bulunacak tutar, tüm müşterilerin toplam brüt varlıkları ile toplam net varlık tutarlarının arasındaki farkın yüzde ellisinden az olamaz. Eksik olan tutar aracı kurumlar tarafından tamamlanabilir, fazlalık çekilebilir. Yurt dışındaki hesaplar için de geçerlidir.

3. Emir İptali

Emir İptali Koşulları: Kaldıraçlı işlem emirlerini aracı kurum iptal edemez, ancak bazı durumlarda izin verilmiştir. Bu durumlar:

• Müşteri lehine bir iyileşme yapılması amacıyla,
• Teknik sorunlar nedeniyle tüm müşteriler için yapılması (müşteriye bildirilir),
• Profesyonel müşteriler için emirlerin başka bir kuruluşa otomatik iletilmesi ve karşı tarafça iptal edilmesi.

Tüm iptal nedenleri en geç ertesi iş günü içinde raporlanmalıdır. Çerçeve sözleşmede iptal koşullarına yer verilmelidir.

4. Deneme Hesabı ve Müşteri Bilgilendirmesi

Deneme Hesabı: Genel müşteriler için deneme hesabı açılması zorunludur. Deneme hesabı, asgari altı iş günü çalıştırılmalı ve en az elli adet işlem yapılmalıdır. Çalışma esasları birlik tarafından belirlenmiştir.

Bilgilendirme: Kaldıraçlı işlemlerin riskli olduğu, işlemler sonucu zarar edilebileceği, teminatın tamamının kaybedilebileceği ve kaldıraç oranı hakkında müşterinin bilgi sahibi olduğuna dair yazılı beyan alınması zorunludur (elektronik ortamda alınabilir).

5. Alım/Satım Fiyat Farkları

Fiyat Farkları: Alım ve satım fiyat farkları sabit veya değişken olarak belirlenebilir. Sabit fark garantisi verilen ürünlere yönelik zorunlu değişiklikler çerçeve sözleşmede belirtilmeli ve müşteriye önceden bilgi verilmelidir. Borsa dışı işlem gören sermaye piyasası araçlarına ilişkin olarak borsa dışında verilen alım satım fiyat tekliflerinin birlik tarafından belirlenen veri yayın kuruluşu tarafından kamuya açıklanması zorunludur. Yatırım kuruluşlarının, müşteri ihtiyacı ve talebi doğrultusunda oluşturdukları türev araçlar ve borsada işlem görmeyen sermaye piyasası araçları için verdikleri alım/satım tekliflerini kendi internet siteleri üzerinden anlık yayınlamaları gereklidir.

6. Teminatlar ve Teminat Yönetimi

Kabul Edilen Teminatlar: 

• Nakit Türk Lirası ve TCMB tarafından günlük ilan edilen yabancı para birimi,
• kamu borçlanma araçları,
• fon katılma payları,
• borsada işlem görmek kaydıyla özel sektör borçlanma araçları, 
• varlığa dayalı menkul kıymetler, 
• ipotek ve varlık teminatlı menkul kıymetler, kira sertifikaları, 
• Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenen standartlardaki altın ve kıymetler, 
• kurulca uygun görülen sermaye piyasası araçları teminat olarak kabul edilebilir.

Konsantrasyon Limitleri: Risk ve pozisyon büyüklüğüne göre konsantrasyon limitleri belirlenmelidir. Konsantrasyon limitleri, finansal araçları ihraç edenler, garanti verenler ve teminat kabul edilebilecek araçlar itibarıyla belirlenir. Sözleşmede aksi belirtilmediği sürece, teminat kıymeti başka kıymetlerle müşteri tarafından değiştirilebilir.

7. Elektronik Ortamda Alım Satım Emirlerinin İletilmesi

Altyapı Yükümlülükleri: Elektronik ortam ve diğer yollarla alım satım emirleri arasında eşitsizlik olmamalıdır. Kurulun belge kayıt kurallarına uyulmalı, risk bildirim formlarının birer örneğine elektronik ortamda sahip olunmalıdır. Emirlerin alınış sırasına göre sıralanması, tarih, zaman, miktar, fiyat ve kaldıraç oranı gibi detayların anlık kaydedilmesi sağlanmalıdır. Müşteriler, teminatların kar/zarar durumunu anlık takip edebilmeli ve risk kontrollerini yapabilmelidir.