Yatırım Kuruluşları- Türev Araç İşlem Türleri

 Türev Araç İşlem Türleri ve Türev Araç Kapsamında Olmayan Haller 

Yatırım hizmetleri tebliğinde bir tanıma yer verilmemiştir. Kaldıraçlı işlemler dışında kalan türev araçlar ilişkin faaliyetler borsalar veya teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde, tezgah üstü piyasalarda yapılabilir. 

Kurul tezgah üstü piyasalarda olan işlemleri takasının merkezi karşı taraf olarak yetkilendirilmiş bir kuruluş nezdinde gerçekleştirilmesi zorunlu tutulabilir. 

6362 sayılı Kanun'a göre Türev araçlar:

1. Menkul kıymetleri satın alma veya değiştirme hakkı verenler,
2. Değeri bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine, 
• döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine, 
• faiz oranına veya değişikliğine, 
• kıymetli maden/taş veya değişikliğine, 
• bir mal fiyatına ve değişikliğine.
• kurulca uygun görülen istatistiklere ve değişikliklere
• endeks seviyesine ve değişikliğine bağlı olan araçlar, bu araçların türevleri ve birbirleri ile değişim hakkı veren türevler.
3. Döviz ve Kıymetli madenler ile kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak işlemler olarak tanımlanmıştır.

İşlem aracılığı veya portföy aracılığı kapsamında tezgah üstü türev araç işlemleri gerçekleştirecek kuruluşların, liste oluşturmaları, listeyi internet sitesinde yayınlamak ve birliğe gönderme zorunlulukları bulunmaktadır. Listede yapılacak her türlü değişiklik internet sitesinde ilan edilir. ilanı takip eden 5 iş günü içerisinde birliğe bildirilir. Talep edilmesi halinde kurula iletilir. 

25/A maddesinde göre, 

• Fark Kontratları,
• Yatırım Kuruluş Varantları ve Sertifikaları
• Ortaklık Varantları kurulun diğer düzenlemelerindeki tanımlarından bağımsız türev araçlardır. 
• Fark Kontratları kaldıraçlı alım/satım işlemlerine ilişkin hükümlere tabidir.
• Kaldıraç oranı, teminat izlenmesi ve raporlanması, emir iptali, deneme hesapları, internet siteleri, reklam, ilan gibi kaldıraçlı alım/satım işlemlerine ilişkin tüm hükümlere tabidir. ancak yurt içinde gerçekleştirilebilir.

Türev Araç İşlemi Kapsamına girmeyen haller 26.madde:

1. Varlıkların fiziki satımı
2. gerçek/ tüzel kişilerin kendi aralarında yatırım kuruluşu olmadan ticari veya mesleki sayılamayacak nitelikteki türev alım/satım işlemleri 

Kaldıraçlı işlemler kapsamı dışındaki haller 28.madde:

1. Varlıkların fiziki alım satımı.
2. Bankalar arasında yapılan işlemler
3. Bankalar tarafından aracı kurumlara likidite sağlanması amacıyla yapılan işlemler 

Tezgah üstü Türev araçlar işlemlerinde Yönetim kurulunun teminatlandırma politikası oluşturması, her müşterinin alabileceği pozisyon büyüklüğüne ilişkin pozisyon limiti belirlemeleri gerekir. Aracı kurumlar müşterilerin özel stratejilerini de dikkate alarak uluslararası kabul görmüş yöntemler çerçevesinde hazırlarlar. Bu politikanın hazırlanması ve yönetime iletilmesinden risk birimi sorumludur. Birim genel müdüre en az haftalık raporlama yapar. Teminatlandırma politikası yönetim kurulu tarafından karar bağlanır. Teminatlandırma raporlamasında kullanılan risk modellerin geçerliliği ve güvenirliği en az altı ayda bir olmak üzere geriye dönük stres testiyle sınanmak zorundadır. Yapılacak testlerin sonuçları yönetim kuruluna raporlanır. 

Pozisyon limiti belirlerken aracı kurumlar müşterileri belli gruplar altında toplayabilir:

1. Pozisyon ve sözleşme grubu
2. Teslim ayında olup olmama 
3. İşlem korunma amacıyla yapılıp yapılmadığı
4. ek olarak aracı kurumun mali yapısının sermaye yeterliliği yükümlerini yerine getiremeyecek şekilde etkilenmemesi de gözetilir. 

25/Ç Maddesine göre Tezgah üstü türev araçlar işlemlerine müşteriden teminat almadan başlanamaz. Başlangıç ve Sürdürme teminatı şeklinde belirlenir. 

Başlangıç teminatı, müşterinin yatırması gereken asgari teminat olup, müşterinin yatırdığı teminat tutarının ilk açılan toplam pozisyon tutarına oranı şeklinde aracı kurumlar tarafından belirlenir.

Sürdürme teminatı ise müşterinin tezgah üstü türev araç işlemleri süresince sahip olması gereken asgari teminat olup , değerlenmiş teminat tutarının sahip olunan pozisyon büyüklüğüne oranı aracı kurumlar tarafından belirlenir. Sürdürme teminat oranı belirlenen oranın altına düşerse aracı kurum teminat tamamlama çağrısında bulunur ve oran başlangıç teminatına çıkarılır. Müşteri teminatı tamamlamazsa başka bir çağrıya gerek duymadan temerrüde düşmüş sayılır.

• İlgili pozisyon otomatik kapatılabilir. 
• temerrüt durumu kalkmadan risklerin artmasına yol açacak şekilde yeni pozisyon almaya yönelik emirler kabul edilmez 
• Açık pozisyonların tek taraflı aracı kurumlar tarafından otomatik kapatılması oranı, Otomatik pozisyon kapatma oranıdır. bu oran sürdürme teminat oranından düşük olmalıdır. 

Çerçeve sözleşmede:

• Başlangıç ve sürdürme teminat tutar ve oranları
• teminatların değerleme esasları
• teminatların izlenmesi
• teminat tamamlama çağrısı ve yükümlülüğü
• sürdürme teminatı altına veya temerrüde düşmesi durumunda izlenecek yöntemler
• pozisyonların netleştirilmesi ve otomatik kapatılması
• varlıkların fiyatlandırılması ve değerlendirilmesi

eğer müşteri emir başka kuruluşa iletiliyorsa müşteriden kuruluş tarafından talep edilen kadar teminat talep edilmelidir.